GÜNDEME BAKIŞ - Sayıştay’ın İzmir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğüne (İZSU) ilişkin 2025 yılı denetim raporunda, sondaj kuyularının denetiminden arıtma çamurlarının rehabilitasyonuna, kaçak yapıların yıkımından ihale süreçlerine kadar çok sayıda bulguya yer verildi. Raporda, DSİ ile sondaj kuyuları konusunda koordinasyon eksikliği yaşandığı, Çiğli Atıksu Arıtma Tesisi sahasında biriktirilen 2,5 milyon metreküp arıtma çamurunun rehabilitasyonu için çalışmaların tamamlanması gerektiği ve bazı ilçelerde su kayıp kaçak oranlarının yüksek olduğu belirtildi.
SONDAJ KUYULARINDA DENETİM VE KOORDİNASYON EKSİKLİĞİ
Sayıştay raporunda, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) tarafından izin verilen sondaj kuyularına ilişkin bilgilerle İZSU’nun verileri arasında koordinasyon eksikliği bulunduğu tespit edildi. Kuyuların sahipleri, koordinatları, izin amaçları, ölçüm sonuçları ve fiilî su kullanım miktarlarına ilişkin bilgilerin İZSU tarafından bilinmediği, bu nedenle etkin denetim yapılamadığı ifade edildi.
İZSU’nun sorumluluk alanındaki abonelerin şebeke suyu ve sondaj olmak üzere iki temel su kaynağından yararlandığı belirtilen raporda, su ihtiyacının önemli bir bölümünün sondaj kuyularından karşılandığı kaydedildi. Kaçak kuyuların yanı sıra izinli olmasına rağmen ölçüm sistemi bulunmayan kuyulardan yapılan su tüketiminin de tespit edilemediği, yeraltı sularının bilinçsiz ve kontrolsüz tüketildiği belirtildi.
Raporda ayrıca, DSİ’den izin alınarak açılan kuyuların takibinde kurumlar arasında koordineli bir iş akışı oluşturulamadığına dikkat çekildi. Kaçak kuyulardan kullanılan su miktarının ölçülememesi nedeniyle atık su bedeli tahsilatında da kayıp oluştuğu, suyun bedelsiz kullanılmasının israfı artırdığı ifade edildi.
ÇİĞLİ’DE 2,5 MİLYON METREKÜP ARITMA ÇAMURU BİRİKTİRİLDİ
Raporda, İzmir genelindeki arıtma tesislerinden çıkan çamurların yaklaşık 20 yıl boyunca Çiğli Atıksu Arıtma Tesisi (AAT) arazisinin körfez kenarındaki bölümünde depolandığı belirtildi. Uzun yıllar boyunca biriktirilen arıtma çamuru miktarının 2 milyon 500 bin metreküpe ulaştığı, bu stok sahasının kentte koku sorununa neden olduğu kaydedildi.
Çamurun bu ölçekte birikmesinin, stok sahasının rehabilitasyonu ve çamurun bertaraf edilmesi aşamalarında yüksek maliyetler doğuracağına dikkat çekilen raporda, plansız depolamanın İZSU bütçesine önemli bir maliyet yükü oluşturduğu ifade edildi.
İZSU tarafından 2022 yılının ortalarından itibaren yeni arıtma çamurlarının söz konusu sahaya taşınmaması kararı alındı. Yeni çamurların, geçici faaliyet belgesi veya çevre izin ve lisans belgesi bulunan atık işleme tesislerine gönderilmesine başlandı. Bu uygulamayla Çiğli’deki çamur stokunun daha fazla artmasının önüne geçildi.
İZSU’nun yanıtında, mevcut çamurların yerinde rehabilitasyonu için hazırlanan projenin maliyetinin 131 milyon 93 bin 665,55 avro olduğu bildirildi. Projenin yatırım maliyeti ve uygulanacak yöntemin güçlükleri konusunda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yetkililerine bilgi verildiği, alternatif bir yöntem önerisi doğrultusunda 2025/2120342 İKN numaralı “Çiğli A.A.T. Çamur Depolama Sahasında Yer Alan Çamurların Su Drenajına İlişkin Deneysel Çalışma Yapılması İşi” ihalesinin gerçekleştirildiği belirtildi. Akademik raporun Bakanlık tarafından onaylanmasının ardından rehabilitasyon çalışmalarına etaplar halinde başlanmasının planlandığı aktarıldı.
Sayıştay, 2024 yılı denetim raporunda da yer alan konuya ilişkin olarak, Çiğli AAT çamur stok sahasında bulunan 2,5 milyon metreküp çamurun rehabilitasyonu için gerekli çalışmaların tamamlanması gerektiğini bildirdi.
BARAJ HAVZALARINDAKİ KAÇAK YAPILARIN YIKIMI TAMAMLANMADI
Denetim raporunda, Tahtalı Barajı, Ürkmez Barajı ve Mordoğan Göleti çevresinde tespit edilen imara aykırı yapılar da yer aldı. Hukuki süreçleri tamamlanarak yıkım kararı alınan kaçak yapıların yıkım işlemlerine başlandığı ancak çalışmaların tamamlanmadığı belirtildi.
Baraj havzalarındaki yapılaşmanın kontrolü amacıyla 1/25.000 ölçekli İzmir Büyükşehir Bütünü Çevre Düzeni Planı, İZSU Su Havzaları Koruma Yönetmeliği ve Havza Yıkım Yönetmeliği kapsamında kaçak yapıların tespit edildiği ifade edildi.
TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNDE LİYAKAT İLKESİNE AYKIRI HÜKÜM
Sayıştay raporunda, İZSU ile yetkili sendika arasında 1 Nisan 2024 tarihinde imzalanan Toplu İş Sözleşmesi’nin 23’üncü maddesinin (u) bendine de yer verildi. Söz konusu maddede, “İşveren, çalışanın vefatı halinde 1. derece yakının işe alımında öncelik sağlar” hükmünün bulunduğu belirtildi.
Raporda, bu düzenlemenin Anayasa’daki kanun önünde eşitlik ilkesi ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda yer alan liyakat ilkesiyle bağdaşmadığı ifade edildi. İZSU tarafından verilen yanıtta ise ilgili toplu iş sözleşmesi döneminde bu maddeye dayanılarak personel alımı yapılmadığı bildirildi.
Sayıştay, İZSU’nun taraf olduğu sözleşmelerde eşitlik ve liyakat ilkeleriyle bağdaşmayan hükümlere yer verilmemesi gerektiğini kaydetti.
ÇİĞLİ ÇAMUR KURUTMA VE ÇÜRÜTME TESİSİ ETKİN ÇALIŞTIRILMIYOR
Raporda, Çiğli Atıksu Arıtma Bölgesi’nde kurulan Çamur Kurutma ve Çürütme Tesisi’nin de denetim konusu yapıldığı belirtildi. Yapılan incelemelerde tesisin kapasitesi ölçüsünde etkin olarak çalıştırılamadığı ve atıl durumda kaldığı tespit edildi.
KÖRFEZ’DEKİ DENİZ DİBİ TARAMA İHALESİNE İLİŞKİN BULGULAR
Sayıştay, sözleşme bedeli 2 milyar 147 milyon 940 bin TL olan İzmir Körfezi Peynircioğlu Deresi Dere Ağzı ve Körfez Kuzey Aksında Karasallaşan Alanın deniz dibi tarama işini de inceledi. Toplam 1 milyon 800 bin metreküplük alanı kapsayan hizmet alımının, İZSU’nun görev ve faaliyet alanı dışında kalan bir konuda gerçekleştirildiği belirtildi.
Raporda, ihale için hazırlanan yaklaşık maliyet hesabının yeterince ayrıntılı yapılmadığı ve işin rayiç fiyatların üzerinde bir bedelle sözleşmeye bağlandığı tespitine yer verildi.
HİZMET TAHSİSLİ KONUTLARIN KULLANIMINDA KURALLARA UYULMADI
İZSU’nun mülkiyetinde bulunan hizmet tahsisli konutların kullanımına ilişkin incelemede, konutların tahsis amacı dışında kullandırıldığı belirtildi. Ayrıca, İZSU Hizmet Evi ve Tahsisi Yönergesi’nde belirtilen konaklama sınırlarına uyulmadığı tespit edildi.
TARIMSAL ABONE GRUBUNDAN FATURALANDIRILAN EVLER
Raporda, tarımsal arazi niteliği taşıyan ve imar planlarında arsa olarak nitelendirilmeyen alanlarda bulunan evlerin su faturalarının tarımsal abone grubu üzerinden düzenlendiği kaydedildi. Söz konusu yapıların imar mevzuatına aykırı olarak inşa edildiği, buna rağmen tarımsal abone grubu kapsamında faturalandırıldığı belirtildi.
BAZI SANAYİ İŞLETMELERİNİN ATIK SU RUHSATI BULUNMUYOR
Endüstriyel atık su üreten işletmelere ilişkin incelemede, bazı işletmelerin Bağlantı Kalite Kontrol Ruhsatı almadan faaliyet gösterdiği tespit edildi. Raporda, ruhsatı bulunmayan bu işletmelerin faaliyetlerine ilişkin bulguya yer verildi.
KÜÇÜK MENDERES HAVZASI İÇİN GEREKLİ ÖNLEMLER ALINMADI
Sayıştay raporunun bir diğer bölümünde, Küçük Menderes Nehir Havzası’nın korunmasına yönelik İZSU’nun sorumluluğundaki önlemlerin alınmadığı belirtildi. İzmir sınırları içinde birçok bölgeyi kapsayan havzanın; küresel ısınma, kuraklık ve yanlış sulama yöntemleri gibi nedenlerle kuruma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu ifade edildi.
ÖDEMİŞ VE KİRAZ’DA SU KAYIP KAÇAK ORANLARI YÜZDE 30’U AŞTI
Havza bölgesindeki bazı ilçelerde su kayıp kaçak oranlarının mevzuatta belirtilen sınırın üzerinde olduğu kaydedildi. İZSU verilerine göre, 2025 yılı sonu itibarıyla su kayıp kaçak oranı Ödemiş’te yüzde 31,50, Kiraz’da ise yüzde 31,02 olarak ölçüldü. Raporda, gelire dönüşmeyen su miktarını ifade eden kayıp kaçak oranlarının söz konusu ilçelerde yüksek olduğu tespitine yer verildi.
ARITILMIŞ SU TARIMSAL SULAMADA KULLANILMIYOR
Küçük Menderes Havzası’ndaki atık su arıtma tesislerinden çıkan arıtılmış suyun tarımsal sulamada kullanılmadığı da raporda yer alan bulgular arasında sıralandı. Havza bölgesindeki tesislerden elde edilen arıtılmış suyun tarımsal sulama amacıyla değerlendirilmediği belirtildi.
