GÜNDEME BAKIŞ - Sayıştay’ın ESHOT Genel Müdürlüğüne ilişkin 2025 yılı denetim raporunda, toplu taşıma hatlarındaki ölü kilometrelerin azaltılmasına yönelik çalışmaların yetersiz kaldığı, araç arıza kayıtlarının bakım ve onarım süreçlerinin takibini güçleştirdiği ve sosyal denge sözleşmesinde mevzuatta yer almayan düzenlemelere yer verildiği belirtildi. Raporda ayrıca, toplam personel giderlerinin hesaplanan yasal sınırın üzerine çıktığı ve taşınır ambarında uzun süredir kullanılmayan malzemelerin bulunduğu tespitlerine yer verildi.
36 HATTA 15 KİLOMETREDEN FAZLA ÖLÜ KİLOMETRE BULUNUYOR
Sayıştay raporunda, ESHOT’un toplu taşıma hizmetlerinde karşılaşılan ölü kilometre sorununun çözümüne yönelik çalışmalarının yetersiz kaldığı ifade edildi. Yolcu taşınmadan kat edilen ve gelir elde edilmeyen mesafeleri ifade eden ölü kilometrelerin azaltılması amacıyla yapılan çalışmaların yeterli olmadığı kaydedildi.
Yapılan incelemede, hat başlangıcı itibarıyla 15 kilometreden fazla ölü kilometreye sahip hat sayısının 36 olduğu tespit edildi. Hat sonu itibarıyla aynı mesafeyi aşan ölü kilometreye sahip hat sayısının ise 8 olduğu belirtildi.
ARAÇ ARIZA KAYITLARINDA DETAY EKSİKLİĞİ
ESHOT’un otobüs bakım ve onarım süreçlerine ilişkin incelemede, Kurumsal Kaynak Planlaması Sistemi’nde (ERP) açılan arıza kayıtlarının yeterince detaylandırılamadığı tespit edildi. Sistem içerisinde mükerrer arıza kayıtlarının da etkin şekilde belirlenemediği belirtildi.
Raporda, arıza kayıtlarındaki bu eksikliklerin bakım ve onarım süreçlerinin izlenmesini güçleştirdiği ifade edildi.
SOSYAL DENGE SÖZLEŞMESİNDE MEVZUATTA YER ALMAYAN DÜZENLEMELER
Sayıştay raporunda, ESHOT Genel Müdürlüğü ile Tüm Belediye ve Yerel Yönetim Hizmetleri Emekçileri Sendikası (TÜM BEL-SEN) arasında imzalanan ve 1 Nisan 2024 ile 31 Aralık 2025 tarihleri arasında yürürlükte olan sosyal denge sözleşmesi de incelendi. Sözleşmede, sosyal denge tazminatının kapsamı dışında kalan ve mevzuatta yer almayan çeşitli hak ve uygulamalara ilişkin düzenlemeler bulunduğu belirtildi.
Sözleşmenin 15’inci maddesinde, belediye tarafından işletilen spor, kültür ve benzeri tesislerden çalışanların eş ve çocuklarının ücretsiz yararlanması öngörüldü. Aynı maddede, çalışanların hastalık, cenaze, düğün ve taşınma gibi ihtiyaçları halinde talep etmeleri durumunda kurum araçlarının şoförüyle birlikte tahsis edilmesine ilişkin hüküm de yer aldı.
Sözleşmenin 23’üncü maddesinde ise çalışanların aile içi şiddet uyguladığının aile şikâyeti üzerine tespit edilmesi durumunda, sözleşme kapsamındaki mali ve sosyal yardımların çalışanın eşine ödenmesi düzenlendi. Kadın çalışanların 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü haftasındaki etkinliklere katılabilmesi için kolaylık sağlanması ve kadın çalışanlara dönüşümlü olarak bir gün izin verilmesi de sözleşmede yer alan hükümler arasında sıralandı.
Çalışanların yıllık izinlerinin resmî tatil ve idari izin günlerine denk gelmesi halinde bu sürelerin yıllık izinden sayılmaması, çalışanların eş ve çocuklarıyla birlikte Doğal Yaşam Parkı ve Aşık Veysel Rekreasyon Alanı’ndaki buz pistinden ücretsiz yararlanması da sözleşmede düzenlendi. Ayrıca, ESHOT’ta unvan değişikliği sınavı açılması için çalışma yapılması hükmüne yer verildi.
Engelli çalışanlara 3 Aralık Dünya Engelliler Günü ve 10-16 Mayıs Engelliler Haftası kapsamında birer gün izin verilmesi, şehit yakınları ile gazilere belirli günlerde izin kullandırılması ve koruma ve güvenlik kadrosunda çalışanlara maktu mesai ücretinin yüzde 100 oranında ödenmesi de sözleşmede yer alan düzenlemeler arasında bulundu.
İzmir Enternasyonal Fuarı’ndan çalışanların ve birinci derece yakınlarının yararlanmasına yönelik hükümler, eşinin doğum yapması halinde personele yasal 10 günlük ücretli izne ek olarak 10 gün daha izin verilmesi ve fuar hollerinde görev yapan personelin Kocakapı Otoparkı’ndan mesai saatleri içinde ücretsiz yararlanması da sözleşmede düzenlendi.
Sözleşmede ayrıca, çalışanın vefatı halinde birinci derece yakınının işe alımında öncelik sağlanması, belirli hastalıkların tedavi giderlerinin işveren tarafından karşılanması, tüm memurlara yılda bir kez tam teşekküllü sağlık taraması yapılması ve sendikanın çalışanları ilgilendiren konuların görüşüldüğü bazı belediye komisyonlarına gözlemci olarak katılması hükümleri de yer aldı.
Sayıştay, sosyal denge sözleşmelerinin yalnızca sosyal denge tazminatına ilişkin hususları içermesi gerektiğini belirtti. Sosyal yardımların ve diğer faaliyetlerin bu sözleşmelerle düzenlenmesinin, mali yükümlülük oluşturup oluşturmamasından bağımsız olarak Anayasa’ya, personel kanunlarına ve sendikal haklara ilişkin düzenlemelere aykırı olduğunu kaydetti.
PERSONEL GİDERLERİ YÜZDE 40’LIK SINIRI AŞTI
Raporda, ESHOT Genel Müdürlüğünün personel giderlerinin yasal sınırla karşılaştırılmasına ilişkin hesaplamalara da yer verildi. Genel Müdürlük personel giderlerinin 497 milyon 218 bin 351,54 TL, şirket personel giderlerinin ise net tutarlar üzerinden 3 milyar 543 milyon 104 bin 896,84 TL olduğu belirtildi.
Şirket personeli dahil toplam personel giderinin 4 milyar 40 milyon 323 bin 248,38 TL olarak hesaplandığı kaydedildi. Yeniden değerleme oranında artırılarak hesaplanan 10 milyar 57 milyon 261 bin 316,53 TL tutarındaki sınır esas alındığında, toplam personel giderlerinin bu tutarın yüzde 40,17’sine karşılık geldiği tespit edildi.
TAŞINIR AMBARINDA UZUN SÜREDİR KULLANILMAYAN MALZEMELER BULUNDU
Sayıştay denetiminde ESHOT Genel Müdürlüğüne ait taşınır ambar kayıtları da incelendi. İnceleme sonucunda, kurumun taşınır ambarında uzun süredir kullanılmayan malzemelerin bulunduğu tespit edildi. Raporda, kullanılmayan taşınırların varlığına ilişkin bulguya yer verildi.
