İzmir Büyükşehir Belediyesi, kentin binlerce yıllık geçmişini ortaya çıkarmak, arkeolojik mirasını korumak ve gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla kazı çalışmalarına desteğini sürdürüyor. Bornova’dan Urla’ya, kent merkezinden farklı arkeolojik alanlara uzanan çalışmalar sayesinde İzmir’in geçmişine ilişkin yeni bulgular gün yüzüne çıkıyor. Bornova’da 8 bin 500 yıl öncesinin yaşam kültürü, Yassıtepe’de surlarla çevrili 5 bin yıllık bir yerleşim, Urla Limantepe’de Anadolu’nun en eski limanlarından birinin izleri, kent merkezinde ise antik Smyrna’nın görkemli agorası ve yaklaşık 20 bin kişilik tiyatrosu ortaya çıkarılıyor. İzmir’in farklı noktalarında sürdürülen arkeolojik kazılar, kentin geçmişini parça parça yeniden kuruyor.

Kazılara büyük destek

İzmir Büyükşehir Belediyesi, 2026 yılında 16 arkeolojik kazıya destek verirken çalışmalar için yaklaşık 19,7 milyon liralık kaynak ayırdı. Smyrna Agorası ve Antik Smyrna Tiyatrosu kazıları için de 2025-2027 dönemini kapsayan toplam 34,5 milyon liralık özel destek öngörülüyor. Kazılara verilen destek yalnızca toprağın altındaki eserlerin ortaya çıkarılmasını sağlamıyor. Çalışmalarla kentin kültürel mirasının korunması, bilimsel araştırmalarla belgelenmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması hedefleniyor. Arkeolojik alanların İzmir’in tarih ve kültür turizmine kazandırılması ve kentin bu alandaki görünürlüğünün artırılması da çalışmaların önemli amaçları arasında yer alıyor.

İzmir’in altından tarih fışkırıyor

Bornova’daki Yeşilova Höyüğü’nde 2005 yılından bu yana sürdürülen kazılar, İzmir’de yerleşik yaşamın en az 8 bin 500 yıl öncesine uzandığını ortaya koyuyor. Yeşilova’da ortaya çıkarılan yaşam alanları, dönemin insanlarının yalnızca nerede yaşadığını değil, nasıl bir hayat sürdüğünü de anlatıyor. Kazılarda belirlenen ortak mutfak alanı, yaklaşık 8 bin yıl önce insanların yemek hazırlama ve üretim kültürüne ilişkin önemli ipuçları sunuyor. Çipura ve midye kalıntıları, deniz ürünlerinin sofradaki yerini gösterirken süslenme amacıyla kullanılan malzemeler ve takılar gündelik yaşamın başka ayrıntılarını günümüze taşıyor.

Birkaç kilometre ötede 5 bin yıllık kent

Yeşilova’nın hemen yakınındaki Yassıtepe ise İzmir tarihinin başka bir döneminin kapısını aralıyor. Yaklaşık 5 bin yıl önce burada surlarla korunan, belirli bir plan içinde gelişmiş bir yerleşim bulunuyordu.

Kazılar; tapınak, depo ve işlik alanlarıyla üretimin örgütlendiği bir yaşamın izlerini ortaya koyuyor. Bronz ve metal üretimine ilişkin bulgular, Yassıtepe sakinlerinin dönemin teknolojisini kullandığını gösteriyor.

Sofradan kalanlar da en az mimari kadar dikkat çekici. Üzüm, incir ve yaklaşık 5 bin yıllık zeytin çekirdekleri bölgenin tarımsal geçmişini günümüze taşıyor.

Urla’da 5 bin yıllık limanın izleri

İzmir’in geçmişine ilişkin en dikkat çekici izlerden biri de Urla’daki Limantepe’de bulunuyor. Binlerce yıl önce Ege Denizi’ne açılan önemli merkezlerden biri olan Limantepe’deki çalışmalar, yaklaşık 5 bin yıl öncesine tarihlenen liman sistemine ilişkin yeni veriler ortaya çıkardı.

Limanın girişini oluşturan düzenlemeler ve suyun kontrolüne yönelik yapıların izleri, dönemin insanlarının denizcilik ve mühendislik bilgisini gösteriyor.

Kentin göbeğinde antik Smyrna

Kemeraltı’nın yanı başındaki Smyrna Agorası’nda sürdürülen kazılar, Roma ve Geç Antik Çağ İzmir’ine ilişkin yeni ayrıntıları gün ışığına çıkarıyor.

Mozaikli ve mermer döşemeli mekânlar, duvar resimleri, su yapıları ve kamusal alanlar antik Smyrna’daki gündelik yaşamın izlerini taşıyor.

Kazı alanının en dikkat çekici unsurlarından biri ise antik kentin su sistemi. Yaklaşık 150 metre boyunca izlenebilen su kanalı, Smyrna’nın gelişmiş altyapısının günümüze ulaşan örnekleri arasında yer alıyor.

20 bin kişinin buluştuğu dev tiyatro

Kadifekale eteklerinde sürdürülen Antik Smyrna Tiyatrosu kazıları da İzmir’in geçmişteki büyüklüğünü gösteren önemli çalışmalardan biri. Yaklaşık 20 bin kişi kapasiteli olduğu değerlendirilen tiyatro, büyüklüğüyle Efes Antik Tiyatrosu ile karşılaştırılabilecek ölçekte.

Yüzyıllarca toprağın altında kalan yapının ortaya çıkarılmasıyla antik Smyrna’nın sosyal ve kültürel yaşamının en önemli merkezlerinden biri yeniden görünür hale geliyor. Tiyatronun bütünüyle ortaya çıkarılması, İzmir’in kent merkezindeki arkeolojik mirasının Kemeraltı, Agora ve Kadifekale hattında bütüncül biçimde okunabilmesi açısından da önem taşıyor.

Aynı kent, binlerce yıllık hikâye

Bornova’da 8 bin 500 yıl önce kurulan bir yerleşimden Yassıtepe’nin surlarına, Limantepe’nin Ege’ye açılan limanından Smyrna’nın agorasına ve binlerce insanı aynı anda ağırlayan tiyatrosuna uzanan buluntular, İzmir’in geçmişinin tek bir döneme sığmadığını gösteriyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin arkeolojik kazılara verdiği destek, bu çok katmanlı geçmişin ortaya çıkarılmasına ve korunmasına katkı sağlıyor. İzmir, geleceğini inşa ederken binlerce yıllık geçmişini de yeniden keşfediyor.